Ο πόλεμος του ’40 μέρα με τη μέρα-Η περίοδος πριν την ιταλική Επίθεση
Οι 216 μέρες του πολέμου μέσα από τις εφημερίδες
γράφει και επιμελείται ο Θάνος Δασκαλοθανάσης
Έχουν περάσει πάνω από ογδόντα χρόνια από τον πόλεμο του ’40, τότε που η μικρή και φτωχή Ελλάδα κλήθηκε να πει το μεγάλο «Ναι» ή το μεγάλο «Όχι», σύμφωνα με τον ποιητή. Επέλεξε τον δύσκολο, τον βασανιστικό και επίπονο δρόμο της ελευθερίας και της αξιοπρέπειας, το μεγάλο «ΟΧΙ» απέναντι στον επεκτατισμό και τον φασισμό που σάρωνε τα πάντα σε όλη την Ευρώπη.
Ο ελληνικός αγώνας στα βουνά της Αλβανίας απέναντι στους Ιταλούς, ένα μικρό κομμάτι του ολέθριου παγκόσμιου πολέμου, είχε σημασία και αξία για ολόκληρο τον κόσμο, καθώς είναι γνωστό ότι καθυστέρησε την επίθεση των Γερμανών στη Ρωσία, δίνοντάς της τον απαραίτητο χρόνο να οργανωθεί και να την αντιμετωπίσει με μεγαλύτερη επιτυχία. Πέρα από τη συμβολή αυτή στην τελική επικράτηση των Συμμάχων, η ελληνική νίκη υπήρξε η πρώτη συμμαχική νίκη κατά των δυνάμεων του Άξονα, γεγονός που τονίζει τον υπερτοπικό χαρακτήρα του πολέμου του ’40.
Οι σειρήνες του πολέμου ήχησαν αμέσως μετά το ιταλικό τελεσίγραφο προς τον Ιωάννη Μεταξά και την περίφημη φράση: «Ώστε λοιπόν, έχουμε πόλεμο». Η απάντηση αυτή μετατράπηκε σε ένα τεράστιο και ηχηρό «ΟΧΙ» πάνω στα βουνά από «της Ελλάδας τα παιδιά», που από την 28η Οκτωβρίου 1940 αντιμετώπισαν νικηφόρα τους Ιταλούς και, από την 6η Απριλίου 1941, τους Γερμανούς. Ποτέ ίσως άλλοτε στα χρονικά της Ιστορίας οι Έλληνες δεν έσπευσαν με τόσο ενθουσιασμό και ορμή στο μέτωπο, μετατρέποντας έναν σκληρό πόλεμο σε ατομική ευθύνη του καθενός, πέρα από ιδεολογίες και κομματικές σκοπιμότητες.
Χρωστάμε ο καθένας από εμάς –και συνολικά ως έθνος– τα πάντα
σε εκείνους τους ανθρώπους.
Στον Έλληνα στρατιώτη που έδωσε τον «νυν υπέρ πάντων αγώνα».
Στην ακούραστη γυναίκα της Ηπείρου που κουβάλησε στην πλάτη της τα εφόδια της
μάχης.
Στον γιατρό και στη νοσοκόμα που θεράπευσαν και περιέθαλψαν τους τραυματίες.
Στον ανώνυμο Έλληνα και την ανώνυμη Ελληνίδα που συνέδραμαν, όπως και όσο
μπορούσαν, στον μεγάλο Αγώνα.
Οι άνθρωποι αυτοί – όσοι κατάφεραν να γυρίσουν νικητές από την Αλβανία ή από τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα – οι ήρωες του ’40, άνδρες και γυναίκες που πρωταγωνίστησαν και μετέδωσαν το κλίμα και τις δυσκολίες του αγώνα, σήμερα δεν ζουν πια.
Σαφώς υπάρχουν μαρτυρίες, κείμενα και πολλά βιβλία για τη μεγάλη αυτή στιγμή του ελληνισμού. Το πιο ζωντανό και παραστατικό όμως μέσο, που μπορεί να μας δώσει με ακρίβεια τον παλμό και να καταγράψει τις μοναδικές εκείνες στιγμές, είναι οι στήλες των εφημερίδων. Με τις ανταποκρίσεις των απεσταλμένων, τις φωτογραφίες και τα άρθρα τους, μετέφεραν όλο το σκηνικό του πολέμου σε κάθε γωνιά της ελληνικής γης.
Έχοντας πρόσβαση σε ένα μεγάλο αρχείο εφημερίδων της εποχής, θα προσπαθήσουμε να καλύψουμε ολόκληρη την περίοδο του Αγώνα. Δημοσιογράφοι και λογοτέχνες, άνθρωποι του πνεύματος και της διανόησης, αλλά και φωτορεπόρτερ, βρέθηκαν δίπλα στην πρώτη γραμμή – πολλές φορές με κίνδυνο της ζωής τους – καταγράφοντας με την πένα αλλά και με τον φακό τα γεγονότα.
Μέσα από τις εφημερίδες οι Έλληνες μάθαιναν τα τελευταία νέα, τις νίκες, τις μεγάλες στιγμές και τον αντίκτυπο στο εξωτερικό. Έτσι χαλυβδωνόταν ακόμη περισσότερο η θέληση για αντίσταση και η βεβαιότητα για τη νίκη.
Αυτό το μοναδικά αφιέρωμα, με οδηγό ένα μεγάλο αρχείο εφημερίδων της εποχής, επιχειρεί να ξαναζωντανέψει μέρα με τη μέρα εκείνες τις 216 σελίδες της χρυσής ελληνικής εποποιίας.
Τα πριν...
Μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ευρώπη βρέθηκε σε μια περίοδο μεγάλης πολιτικής και οικονομικής κρίσης. Οι λαοί ήταν κουρασμένοι από τον πόλεμο, οι οικονομίες κατεστραμμένες και η ανεργία σε πρωτοφανή επίπεδα. Το κλίμα αυτό επιδεινώθηκε ακόμη περισσότερο με το παγκόσμιο οικονομικό κραχ του 1929, που ξεκίνησε από τη Νέα Υόρκη με την κατάρρευση του χρηματιστηρίου. Το κραχ προκάλεσε τεράστια οικονομική κρίση, φτώχεια και κοινωνική αναταραχή σε όλο τον κόσμο. Πολλοί άνθρωποι έχασαν τις δουλειές τους και την εμπιστοσύνη τους στη δημοκρατία και στους πολιτικούς θεσμούς, στρεφόμενοι έτσι σε αυταρχικούς ηγέτες που υπόσχονταν τάξη, σταθερότητα και εθνική υπερηφάνεια.
Μέσα σε αυτό το κλίμα γεννήθηκαν ο φασισμός και ο ναζισμός, δύο ιδεολογίες που θα οδηγούσαν τελικά την ανθρωπότητα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην Ιταλία, ο Μπενίτο Μουσολίνι ανέλαβε την εξουσία το 1922 και εγκαθίδρυσε το φασιστικό καθεστώς. Ο φασισμός στηριζόταν στην ιδέα της απόλυτης δύναμης του κράτους και της υποταγής του πολίτη, ενώ προωθούσε τη λατρεία του ηγέτη, του λεγόμενου Ντούτσε. Καταργήθηκαν τα κόμματα, περιορίστηκαν οι ελευθερίες και δημιουργήθηκε ένα κράτος αυστηρής πειθαρχίας και εθνικιστικής προπαγάνδας.
Στη Γερμανία, μετά την ήττα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και την ταπείνωση της Συνθήκης των Βερσαλλιών, οι οικονομικές δυσκολίες και η κρίση του 1929 άνοιξαν τον δρόμο για την άνοδο του Αδόλφου Χίτλερ και του ναζιστικού κόμματος. Ο Χίτλερ, το 1933, κατέλαβε την εξουσία και επέβαλε ένα ολοκληρωτικό καθεστώς βασισμένο στη ρατσιστική ιδεολογία και στην ανωτερότητα της λεγόμενης «άριας φυλής». Οι Ναζί κατήργησαν τη δημοκρατία, φυλάκισαν πολιτικούς αντιπάλους, επέβαλαν λογοκρισία και ξεκίνησαν σκληρές διώξεις εναντίον των Εβραίων, που αργότερα θα οδηγήσουν στο Ολοκαύτωμα.
Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, δημιουργήθηκε η Κοινωνία των Εθνών (Κ.Τ.Ε.), ένας διεθνής οργανισμός με έδρα τη Γενεύη, που στόχο είχε τη διατήρηση της ειρήνης και τη συνεργασία ανάμεσα στα κράτη. Παρά τις καλές προθέσεις της, η Κ.Τ.Ε. αποδείχθηκε αδύναμη να εμποδίσει τις επιθετικές ενέργειες των ολοκληρωτικών καθεστώτων. Δεν κατάφερε να σταματήσει την εισβολή της Ιαπωνίας στη Μαντζουρία, την επίθεση της Ιταλίας στην Αιθιοπία και την επεκτατική πολιτική του Χίτλερ στην Ευρώπη. Έτσι, σταδιακά έχασε την επιρροή της και διαλύθηκε το 1946, δίνοντας τη θέση της στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.).
Κατά τη δεκαετία του 1930, τόσο η Ιταλία όσο και η Γερμανία άρχισαν να ακολουθούν επιθετική εξωτερική πολιτική. Η Ιταλία εισέβαλε στην Αιθιοπία το 1935 και κατέλαβε την Αλβανία το 1939, ενώ η Γερμανία προσάρτησε την Αυστρία το 1938, κατέλαβε την Τσεχοσλοβακία και ετοιμαζόταν να επιτεθεί στην Πολωνία. Οι δύο δικτάτορες, Μουσολίνι και Χίτλερ, συμμάχησαν σχηματίζοντας τον λεγόμενο Άξονα Ρώμης–Βερολίνου, στον οποίο λίγο αργότερα προστέθηκε και η Ιαπωνία.
Όλες αυτές οι εξελίξεις οδήγησαν αναπόφευκτα στο τέλος της ειρήνης. Στις 1 Σεπτεμβρίου 1939, η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία, και δύο ημέρες αργότερα η Αγγλία και η Γαλλία της κήρυξαν τον πόλεμο. Έτσι ξεκίνησε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο πιο καταστροφικός και αιματηρός πόλεμος στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Μάρτιος 1939
Οι Γερμανοί εισέρχονται στην Τσεχοσλοβακία,η Ευρώπη παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα την προέλαση του ναζισμού.Οι κυβερνήσεις των κρατών κάνουν διαβήματα και βγάζουν ανακοινώσεις κατά του Χίτλερ.Ο πόλεμος απλώνει βαριά τη σκιά του σε όλη τη γηραιά ήπειρο.
Σεπτέμβριος 1939
Άγγλία,Γαλλία,Πολωνία βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση με τη Γερμανία.Ιταλία και Ιαπωνία αρχικά είναι ουδέτερες,σε λίγους μήνες όμως η Ιταλία θα προσχωρήσει στον Άξονα και θα επιτεθεί στην Ελλάδα.
Πρωτοχρονιά του 1940
Ο Άγιος Βασίλης,στρατιώτης στα μέτωπα του πολέμου,με πλήρη πολεμική εξάρτηση κουβαλάει τα «παιχνίδια του πολέμου».
Μάρτιος 1940
Ιταλική εφημερία “L΄ Ιtaliano”:Μουσολίνι και Χίτλερ,οι δυο παρανοικοί ηγέτες συναντιούνται και καταστρώνουν τα σχέδιά τους.
Oι Γερμανοί επιτίθενται κατά της Δανίας,λίγο αργότερα κατά της Σουδίας.Η σκανδιαναβική χερσόνησος θα υποκύψει στο άξονα.
Η Γερμανία εισβάλλει ταυτόχρονα σε Ολλανδία,Βέλγιο,Λουξεμβούργο.Όλη σχεδόν η Ευρώπη είναι σε εμπόλεμη κατάσταση,η Ιταλία παραμένει ακόμη εκτός πολέμου και η Ελλάδα προσπαθεία να διατηρήσει την ουδετερότητά της.
5 Ιουνίου 1940
Οι Γερμανοί εισβάλλουν στη Γαλλία.Οι Άγγλοι και ο Τσώρτσιλ ανησυχούν,όπως γράφει η "Ακρόπολις".Η περίφημη "Γραμμή Μαζινό" που υποτίθεται ότι θα συγκρατούσε τους Γερμανούς,καταρρέει μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα.Τα γερμανικά τανς εισέρχονται στους δρόμους του Παρισιού.
11 Ιουνίου 1940
Η Ιταλία μπαίνει στον πόλεμο,προσχωρώντας στον Άξονα.Η ιταλική εφημερίδα "IL PICCOLO'' δημοσιεύοντας φωτογραφία του Μουσολίνι αναφέρεται στην είσοδο της Ιταλίας στον πόλεμο."Η νίκη είναι το σύνθημα του Ντούτσε","Από σήμερα η Ιταλία είναι σε πόλεμο με Αγγλία,Γαλλία".
Τετάρτη 19 Ιουνίου 1940
Η Γαλλία είναι υπό τον έλεγχο των Γερμανών,ο Τσώρτσιλ προαναγγέλει την γερμανική επίθεση στην Αγγλία.Την ίδια ώρα Χίτλερ και Μουσολίνι συναντιούνται στο Μόναχο και καθορίζουν τη στάση τους απέναντι στην ηττημένη Γαλλία.
Μια είδηση που φανερώνει τη διάθεση αλλά και δείχνει τις προθέσεις του παρανοϊκού Χίτλερ.Απαιτεί η παράδοση της Γαλλίας να υπογραφεί στο ίδιο βαγόνι της Κομπιένης, όπου το 1918 είχε υπογραφεί η ήττα της Γερμανίας. Με αυτόν τον τρόπο εκφράζει καθαρό ρεβανσισμό, θέλοντας να αντιστρέψει το ταπεινωτικό σύμβολο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και να προσδώσει στη νίκη του έντονο ψυχολογικό και προπαγανδιστικό βάρος.
3 Οκτωβρίου 1940
Έχουν αρχίσει ήδη από τον Σεπτέμβριο οι εκατέρωθεν αλλεπάλληλοι βομβαρδισμοί ανάμεσα στο Λονδίνο και σε γερμανικές πόλεις, προκαλώντας τεράστιες υλικές καταστροφές, χιλιάδες θύματα αμάχων και δοκιμάζοντας την αντοχή των κοινωνιών. Ο πόλεμος πλέον δεν περιορίζεται στα μέτωπα, αλλά πλήττει άμεσα τα μεγάλα αστικά κέντρα, μετατρέποντας τον σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο, όπου ο άμαχος πληθυσμός βρίσκεται στο στόχαστρο.
Η Ελλάδα και ο Πόλεμος-Οι Ιταλικές κινήσεις και προκλήσεις πριν την επίθεση
Από τις 4 Αυγούστου 1936 η Ελλάδα, με την έγκριση του βασιλιά Γεωργίου Β΄, βρίσκεται σε καθεστώς δικτατορίας, της οποίας ηγείται ο Ιωάννης Μεταξάς.
Παρά τη δεδομένη αγγλοφιλική πολιτική του βασιλιά, αλλά και του ίδιου του Μεταξά, ο οποίος, αν και έτρεφε κάποια συμπάθεια προς τη Γερμανία είχε πειστεί ότι τα ελληνικά συμφέροντα εξυπηρετούνταν καλύτερα από τη Μεγάλη Βρετανία, η εξωτερική πολιτική της χώρας προσπάθησε να ισορροπήσει σε μια ουδετερότητα, χωρίς να προκαλέσει.Είναι χαρακτηριστικό ότι σε όλην την μακρά περίοδο πριν την ιταλική επίθεση η Ελλάδα θα εξαντλήσει όλες τις πιθανότητες για να αποφύγει την πολεμική εμπλοκή,τηρώντας μια αυστηρή ουδετερότητα. Ήταν όμως σαφές από την επίσημη ηγεσία ότι σε περίπτωση επίθεσης η Ελλάδα θα τασσόταν στο πλευρό των Συμμάχων.
Την ίδια περίοδο, η χώρα επουλώνει ακόμη τις πληγές της από τη Μικρασιατική Καταστροφή και δίνει έμφαση στην αποκατάσταση των προσφύγων. Για την ενίσχυση της ασφάλειας, το 1934 υπογράφεται το Βαλκανικό Σύμφωνο Συνεννόησης με την Τουρκία, τη Γιουγκοσλαβία και τη Ρουμανία.
Απρίλιος 1939 – Η κατάληψη της Αλβανίας από την Ιταλία
Στις 7 Απριλίου 1939, η Ιταλία εισβάλλει στην Αλβανία με εντολή του Μπενίτο Μουσολίνι, επιδιώκοντας να επεκτείνει την επιρροή της στα Βαλκάνια και να ενισχύσει το κύρος της απέναντι στη Γερμανία. Παρά την αντίσταση των Αλβανών, οι βασικές πόλεις (Άγιοι Σαράντα, Αυλώνας, Δυρράχιο, Τίρανα) καταλαμβάνονται μέσα σε λίγες μέρες. Ο βασιλιάς Αχμέτ Ζώγου εγκαταλείπει τη χώρα και η Αλβανία μετατρέπεται σε ιταλικό προτεκτοράτο, με τον βασιλιά της Ιταλίας Βίκτωρα Εμμανουήλ Γ΄ να ανακηρύσσεται και βασιλιά της Αλβανίας.
Αμέσως μετά την εισβολή, διαδίδονται φήμες για επικείμενη ιταλική απόβαση στην Κέρκυρα. Ο Μεταξάς κινητοποιείται, ενημερώνει την αγγλική πρεσβεία και διακηρύσσει ότι η Ελλάδα θα αμυνθεί «μέχρις εσχάτων». Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση αντιμετωπίζει με ψυχραιμία το ζήτημα της εισόδου του βασιλιά Ζώγου σε ελληνικό έδαφος, διευκρινίζοντας στη Ρώμη ότι η χώρα τηρεί ουδετερότητα.
Οι Διπλωματικοί Ελιγμοί του Μεταξά
Ο Μεταξάς, γνωρίζοντας τις επεκτατικές βλέψεις του Μουσολίνι, προσπαθεί να εξασφαλίσει εγγυήσεις από τη Βρετανία, χωρίς άμεσα αποτελέσματα. Παράλληλα, επιδιώκει οικονομικές σχέσεις με τη Γερμανία, ώστε μέσω του Χίτλερ να περιοριστεί η ιταλική επιθετικότητα.
Παρά τις διαβεβαιώσεις της Ιταλίας (με επίσημη διακοίνωση της 12ης Σεπτεμβρίου 1939) ότι δεν προτίθεται να στραφεί κατά της Ελλάδας, η συγκέντρωση στρατευμάτων και οι ιταλικές προκλήσεις δείχνουν το αντίθετο. Ο Μεταξάς συναντά τον Ιταλό πρεσβευτή στην Αθήνα για να επαναβεβαιώσει την ελληνική ουδετερότητα και να διαμαρτυρηθεί για τις κινήσεις των Ιταλών στην Αλβανία και στα Δωδεκάνησα. Η στάση του πρεσβευτή, ωστόσο, αποκαλύπτει την εχθρική πρόθεση της Ιταλίας.
Το Διεθνές Σκηνικό
Στις παραμονές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το διεθνές σκηνικό διαμορφωνόταν από στρατηγικές συμμαχίες και αιφνιδιαστικές κινήσεις. Το Σύμφωνο Μη Επίθεσης Γερμανίας–Σοβιετικής Ένωσης (Σύμφωνο Ρίμπεντροπ–Μολότοφ) στις 23 Αυγούστου 1939 εξασφάλισε στα δύο καθεστώτα σφαίρες επιρροής στην Ανατολική Ευρώπη, ανοίγοντας τον δρόμο για τη γερμανική επίθεση κατά της Πολωνίας την 1η Σεπτεμβρίου, που σηματοδότησε την απαρχή του πολέμου. Η Βρετανία και η Γαλλία κήρυξαν πόλεμο στη Γερμανία, χωρίς όμως να κινηθούν άμεσα δυναμικά. Η Ιταλία του Μουσολίνι, αν και αρχικά δήλωσε «μη εμπόλεμη» για να κερδίσει χρόνο, προετοίμαζε την επέμβασή της με βλέψεις κυρίως στα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο.
Το 1940 η γερμανική επιθετικότητα επεκτάθηκε. Τον Απρίλιο η Σκανδιναβία δέχτηκε πλήγμα με την κατοχή της Δανίας και της Νορβηγίας, που εξασφάλισαν στον Χίτλερ στρατηγικούς δρόμους και πρώτες ύλες. Λίγο αργότερα, τον Μάιο, εξαπολύθηκε η μεγάλη επίθεση εναντίον των Κάτω Χωρών και της Γαλλίας με την τακτική του «κεραυνοβόλου πολέμου», οδηγώντας στη συνθηκολόγηση της Γαλλίας τον Ιούνιο. Εκμεταλλευόμενη την επιτυχία αυτή, η Ιταλία εγκατέλειψε τη στάση της ουδετερότητας και εισήλθε στον πόλεμο στο πλευρό της Γερμανίας, στοχεύοντας πλέον ανοιχτά στην εδραίωση της δύναμής της στα Βαλκάνια. Έτσι, η Ευρώπη είχε βυθιστεί σε μια ολοκληρωτική σύρραξη, με μοναδική αντίπαλο του Άξονα τη Βρετανία.
Προκλήσεις πριν την Εισβολή στην Ελλάδα
Από τον Ιούνιο του 1940, όταν η Ιταλία εισήλθε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι προκλήσεις της εναντίον της Ελλάδας κλιμακώθηκαν, με κύρια κατηγορία ότι η χώρα λειτουργούσε ως «ναυτική βάση της Αγγλίας». Μετά την κατάληψη της Αλβανίας (Απρίλιος 1939), οι Ιταλοί συγκέντρωσαν στρατεύματα στα ελληνοαλβανικά σύνορα και κατασκεύασαν δρόμους για τη διευκόλυνση στρατιωτικών επιχειρήσεων, ενώ ιταλικά αεροπλάνα παραβίαζαν συστηματικά τον ελληνικό εναέριο χώρο. Παράλληλα, στα Δωδεκάνησα ενισχύθηκε η στρατιωτική παρουσία τους, ενώ ιταλικά υποβρύχια παρενοχλούσαν και επιτίθεντο σε ελληνικά εμπορικά πλοία, προκαλώντας βυθίσεις και σοβαρές ζημιές. Ο ιταλικός Τύπος εξαπέλυε προπαγανδιστική εκστρατεία, παρουσιάζοντας την Ελλάδα ως όργανο των Βρετανών. Όλες αυτές οι ενέργειες έδειχναν καθαρά ότι η Ιταλία είχε αποφασίσει να στραφεί εναντίον της Ελλάδας πολύ πριν από τον τορπιλισμό της «Έλλης». Στο εσωτερικό, ο Ιωάννης Μεταξάς είχε ξεκαθαρίσει ότι σε περίπτωση επίθεσης η Ελλάδα θα πολεμούσε με όλες της τις δυνάμεις.
Αποκορύφωμα της έντασης ήταν ο τορπιλισμός της φρεγάτας «Έλλη» στις 15 Αυγούστου 1940 στο λιμάνι της Τήνου, μια ενέργεια που προετοίμασε το έδαφος για την επίσημη ιταλική επίθεση της 28ης Οκτωβρίου 1940
Δεκαπενταύγουστος 1940
Ανήμερα της Παναγίας, στις 15 Αυγούστου 1940, ο ελληνισμός γιόρταζε με κατάνυξη την εορτή της Θεοτόκου με επίκεντρο την Τήνο. Στο λιμάνι είχε καταπλεύσει για την απόδοση τιμών το εύδρομο του Πολεμικού Ναυτικού «Έλλη», ενώ πλήθος κόσμου είχε συρρεύσει και είχε κατακλύσει κάθε γωνιά του νησιού.
Στις 8.30 το πρωί, τρεις τορπίλες εκτοξεύτηκαν από υποβρύχιο «αγνώστου προελεύσεως», όπως ανέφερε τότε η επίσημη ανακοίνωση της κυβέρνησης. Η μία βρήκε το στόχο της και προκάλεσε την έκρηξη που οδήγησε στον βαρύτατο τραυματισμό του πλοίου, το οποίο λίγο αργότερα βυθίστηκε. Οι άλλες δύο τορπίλες έπεσαν κοντά στο λιμάνι, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο και τον άμαχο πληθυσμό που βρισκόταν συγκεντρωμένος για τον εορτασμό.
Η επιθετική και ύπουλα σχεδιασμένη αυτή ενέργεια στοίχισε τη ζωή σε αξιωματικούς και ναύτες, προκαλώντας συγκίνηση αλλά και αγανάκτηση σε όλη την Ελλάδα. Η κυβέρνηση κινητοποιείται επιζητώντας και πάλι τη στήριξη τρης Αγγλίας,ενώ συνομιλεί και με το Βερολίνο προσπαθώντας να μπει φρένο στον Μουσολίνι από τον Χίτλερ.Παράλληλα για να μη διαρεύσει καμία είδηση περί της επίθεσης και την υπαιτιότητα των Ιταλών,απαγορεύει οποιαδήποτε σχετική αναφορά στον Τύπο,ζητά από τους.Ο θρασύδειλος τορπιλισμός της «Ελλης» αυτό αποτέλεσε το αποκορύφωμα των ιταλικών προκλήσεων και προμήνυσε την επικείμενη σύγκρουση που θα ακολουθούσε λίγους μήνες αργότερα με την ιταλική εισβολή της 28ης Οκτωβρίου 1940.
Τέλη Αυγούστου, ο πρόξενος της Ελλάδας στα Τίρανα τηλεγραφεί στην Αθήνα, αναφέροντας τις μετακινήσεις ιταλικών στρατευμάτων. Για πρώτη φορά, σε συνάντηση του Ρίμπεντροπ με τον Έλληνα πρεσβευτή στο Βερολίνο, ζητείται από την Ελλάδα να αποδεχθεί τα ιταλικά αιτήματα και να διακόψει τις φιλικές σχέσεις της με την Αγγλία. Η Αγγλία, μέσω του Υπουργού Εξωτερικών λόρδου Χάλιφαξ, διαμηνύει ότι θα παράσχει στην Ελλάδα κάθε υποστήριξη σε περίπτωση ιταλικής επίθεσης.
Ο αρχιστράτηγος Αλέξανδρος Παπάγος ζητά μερική επιστράτευση, η οποία όμως δεν πρέπει να γίνει γνωστή, ώστε να μη προκληθεί περαιτέρω η Ιταλία του Μουσολίνι, που ήδη επιδεικνύει προκλητική στάση με τις ενέργειές της. Στις 7 Οκτωβρίου οι Γερμανοί εισέρχονται στη Ρουμανία. Ο Μουσολίνι ανυπομονεί να επιδείξει και αυτός πολεμικές επιτυχίες στον γειτονικό του χώρο.
Τα ιταλικά σχέδια εκπονούνται με ανοιχτή την ημερομηνία της επίθεσης. Ο Ιωάννης Μεταξάς, ωστόσο, διστάζει να κηρύξει γενική επιστράτευση λόγω του υψηλού κόστους, καθώς υπήρχε ο κίνδυνος να χαθεί ο πόλεμος προτού καν αρχίσει. Για τον λόγο αυτό προτιμά τις τμηματικές επιστρατεύσεις και τη γενικότερη επαγρύπνηση όλου του στρατού.
Στις 18 Οκτωβρίου 1940 ο Μουσολίνι αποφασίζει οριστικά την εκστρατεία, παρά τις αντιρρήσεις των επιτελών του.Ακολουθεί πυρετώδης συγκέντρωση στρατευμάτων στην Αλβανία, κυρίως στην περιοχή της Κορυτσάς και του Αργυροκάστρου, ενώ ιταλικά αεροπλάνα προχωρούν σε συνεχείς παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου. Παράλληλα, ο ιταλικός Τύπος εντείνει την ανθελληνική προπαγάνδα, παρουσιάζοντας την Ελλάδα ως «όργανο της Αγγλίας», ενώ σημειώνονται μικρά μεθοριακά επεισόδια και προκλητικές κινήσεις από ιταλικές περίπολους. Ο στρατηγός Βισκόντι Πράσκα λαμβάνει λεπτομερείς οδηγίες για την επικείμενη εισβολή και οι δυνάμεις τίθενται σε πλήρη ετοιμότητα, με ταυτόχρονη ενίσχυση της ναυτικής παρουσίας στο Ιόνιο.
Ο Μουσολίνι επιχειρεί να αιφνιδιάσει τον Χίτλερ, ώστε να αποφύγει τυχόν παρέμβασή του, δίνοντας εντολή στον υπουργό Εξωτερικών, Γκαλεάτσο Τσιάνο, να ανακοινώσει το βράδυ της 27ης Οκτωβρίου την απόφαση για τον πόλεμο στον Γερμανό πρεσβευτή. Είναι χαρακτηριστικό ότι το πρωινό της 28ης Οκτωβρίου είχε οριστεί συνάντηση Χίτλερ–Μουσολίνι στη Φλωρεντία...
Στην Αθήνα αυτές οι Στις 27 Οκτωβρίου ο Μουσολίνι εγκρίνει το τελεσίγραφο που επιδόθηκε τα ξημερώματα της 28ης στον Ιωάννη Μεταξά, και λίγες ώρες αργότερα ξεκινά η ιταλική εισβολή στην Ήπειρο.
Συνεχίζεται...
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου