Οι Θηριωδίες των Γερμανών στην Κρήτη

Το πρωί της 20ής Μαΐου 1941, η ηγεσία της Γερμανίας ξεκίνησε την αεραποβατική επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Επιχείρηση Ερμής»  για την κατάληψη της Κρήτης, ενώ είχε ήδη καταληφθεί η ηπειρωτική Ελλάδα και τα ναζιστικά στρατεύματα είχαν εισέλθει στην Αθήνα στις 27 Απριλίου. Η επιχείρηση έληξε δώδεκα μέρες μετά, στις 03:00 τα ξημερώματα της 1ης Ιουνίου, με την απομάκρυνση των τελευταίων βρετανικών πλοίων με όσους στρατιώτες μπορούσαν να μεταφέρουν και τη ναζιστική κατάληψη της Μεγαλονήσου.

Το χαρακτηριστικό στοιχείο της Μάχης της Κρήτης ήταν η «πύρρειος» γερμανική νίκη,με τις τεράστιες απώλειες της αφρόκρεμας του επίλεκτου σώματος των αλεξιπτωτιστών και την αχρήστευση ουσιαστικά του επιχειρισιακού αυτού όπλου που κατόπιν δεν χρησιμοποιήθηκε ξανά.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

Η μεγαλύτερη ιδιαιτερότητα αυτής της μάχης ήταν ότι οι Γερμανοί έντρομοι διαπίστωσαν τον ρόλο που έπαιζαν οι μη στρατολογημένοι,κάτι που δεν το είχαν συναντήσει πουθενά αλλού.Δεν περίμεναν τέτοια αντίσταση,οι πληροφορίες τους αντίθετα έλεγαν για ανεκτικότητα των ντόπιων λόγω της αντίθεσης τους στο μεταξικό καθεστώς, σημείωναν ότι ο πληθυσμός είναι άμαχος. 

Τουναντίον, η κρητική αντίσταση άρχισε άμεσα, τη στιγμή που έπεσε ο πρώτος αλεξιπτωτιστής,σε αντίθεση με άλλες χώρες όπου η αντίσταση ξεκίνησε ένα χρόνο μετά την εισβολή. Άνδρες, παιδιά,γέροι,ακόμα και γυναίκες επέδειξαν μια ανευ προηγουμένου γενναιότητα στην υπεράσπιση της ελευθερίας τους.

Η πληγωμένη τιμή των Γερμανών ενισχύθηκε από θυμό επειδή τόσοι πολλοί από τους καλύτερους στρατιώτες τους σκοτώθηκαν πριν ακόμα πατήσουν στο έδαφος.Τους Κρητικούς τους έβλεπαν με τρόμο και απέχθεια ενώ πολλοί αλεξιπτωτιστές που επέζησαν είχαν επηρεαστεί ψυχολογικά από την αντίσταση που συνάντησαν.Οι Γερμανοί σοκαρίστηκαν διπλά στη σκέψη ότι τους πολεμούσαν γυναίκες. Όταν κάποια ήταν ύποπτη,της έσκιζαν το φόρεμα στον ώμο.Αν υπήρχε μελανιά από το βάρος του όπλου ή αν κρατούσε μαχαίρι,την εκτελούσαν μαζί με τους άνδρες. 

Μερικές μέρες αργότερα η απάντηση ήρθε και η "αντεκδίκηση" έγινε πράξη.Κατακάηκαν ολόκληρα κρητικά χωριά ή σε άλλες περιπτώσεις έγιναν ομαδικές εκτελέσεις,με βάση τη διαταγή της "Ανώτατης Διοίκησης",ύστερα από συνοπτικές ανακρίσεις και διαδικασίες. 

Η  κλίμακα και η μεθοδικότητα των γερμανικών αντιποίνων έφτασε πρωτοφανείς διαστάσεις.Τη γερμανική σκληρότητα πυροδότησε τόσο ο αριθμός των απωλειών, όσο και οι  συχνά αμφισβητούμενες,όπως αποδείχτηκε, αναφορές για κακομεταχείριση Γερμανών αιχμαλώτων και ακρωτηριασμό πτωμάτων.

Ο Στουντέντ ανταποκρίθηκε άμεσα, εκδίδοντας ήδη στις 31 Μαΐου 1941 διαταγή προς όλες τις γερμανικές μονάδες στην Κρήτη, στην οποία ανέφερε πως «Είναι βέβαιο ότι ο άμαχος πληθυσμός, στον οποίο περιλαμβάνονται γυναίκες και αγόρια, συμμετείχε στη μάχη, προέβη σε δολιοφθορές, ακρωτηρίασε και σκότωσε στρατιώτες. Ήρθε η ώρα της τιμωρίας για όλα αυτά τα περιστατικά, με αντίποινα και τιμωρητικές εκστρατείες που θα πρέπει να εκτελεστούν με παραδειγματικό τρόμο». Δεν περιορίστηκε στην έκδοση της διαταγής, αλλά έδωσε και παραδείγματα των μορφών που θα έπρεπε να έχουν τα αντίποινα: «1) Εκτελέσεις, 2) Πρόστιμα και Αναγκαστικές επιτάξεις, 3) Πλήρης καταστροφή των χωριών με πυρπόληση, 4) Εξόντωση του αρσενικού πληθυσμού της επίμαχης περιοχής. Όλα αυτά τα μέτρα πρέπει να ληφθούν άμεσα, αφήνοντας κατά μέρος όλες τις τυπικότητες».

Οι αποφάσεις αυτές σόκαραν κάποιους Γερμανούς αξιωματικούς,η πλειοψηφία όμως ήταν έτοιμη να τις κάνει πράξη αμέσως μετά την επικράτησή τους στο νησί.

 Κοντομαρί (Χανιά) – 2 Ιουνίου 1941        

Μετά τη Μάχη της Κρήτης, οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές προχώρησαν σε αντίποινα κατά των κατοίκων του Κοντομαρίου,που ήταν πολύ κοντά στο αεροδρόμιο του Μάλεμε,επειδή θεωρήθηκαν υπεύθυνοι για θανάτους Γερμανών στρατιωτών. Εκτελέστηκαν τουλάχιστον 23 άνδρες.Η εκτέλεση φωτογραφήθηκε από Γερμανό πολεμικό ανταποκριτή και οι εικόνες αυτές έγιναν διεθνές σύμβολο ναζιστικής θηριωδίας.

  Κάνδανος (Χανιά) – 3 Ιουνίου 1941

Η Κάνδανος,ένα μικρό χωριό στο Σέλινο Χανίων, ισοπεδώθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά από τα γερμανικά στρατεύματα ως τιμωρία για τη σθεναρή αντίσταση των κατοίκων της.Όταν στις 20 Μαΐου άρχισε η γερμανική επίθεση,διαδοχικά κύματα αλεξιπτωτιστών έπεφταν από τα γερμανικά αεροπλάνα γύρω από το χωριό.Με κάθε μέσο που είχαν στη διάθεσή τους οι ντόπιοι αντιστάθηκαν,σκοτώνοντας πολλούς από αυτούς.Ο διοικητής των αλεξιπτωτιστών διέταξε την ισοπέδωση του χωριού.Με δυναμίτιδα και εκρηκτικά ισοπεδώθηκαν όλα τα κτίσματα του χωριού,εκτελέστηκαν έξι άνδρες που βρέθηκαν εκεί,ενώ είχε βγει ανακοίνωση εκκένωσης,ενώ άλλοι επτά που είχαν κρυφτεί,θάφτηκαν μαζί στα ερείπια.Σε όλη τη διάρκεια της κατοχής υπήρχε πινακίδα  που έγραφε ότι το χωριό «δεν θα ξανακατοικηθεί ποτέ».Από το 1942 και μετά σιγά σιγά δόθηκε άδεια για οικοδόμηση μερικών σπιτιών.

 Μεμονωμένα αντίποινα έλαβαν χώρα  με εκτελέσεις αμάχων στις 20 Μαΐου στον Σταυρωμένο Ρεθύμνου και στο Αγάκου Μετόχι, καθώς και στα Μισίρια Ρεθύμνου στις 23 και 24 Μαΐου.

 Στο χωριό Κακόπετρος του νομού Χανίων, μετά την κατάληψή του, εκτελέστηκαν από τους Ναζί έξι γυναίκες και ένα βρέφος. Στο χωριό Αλικιανός Χανίων στις 24 Μαΐου εκτελέστηκαν χωρίς κανένα λόγο έξι άνδρες, ενώ στις 2 Ιουνίου εκτελέστηκαν 42 άνδρες στον περίβολο της εκκλησίας του χωριού, ορισμένοι μάλιστα θάφτηκαν ζωντανοί, με το αιτιολογικό ότι βρέθηκαν κοντά στο χωριό πτώματα αλεξιπτωτιστών.Ανάλογα γεγονότα διαδραματίστηκαν στις 2 Ιουνίου και στο χωριό Κυρτόδαμος,στο Πατελάρι και στην Αγιά Χανίων, επειδή κοντά στα χωριά  βρέθηκαν ακρωτηριασμένα πτώματα αλεξιπτωτιστών.

Την 1η Αυγούστου 1941 ένα ισχυρό γερμανικό απόσπασμα  εξόρμησε προς τα χωριά Αλικιανός, Βατόλακκος, Κουφός, Σκινές, Φουρνές, Λάκκοι, Καράνου, Ορθούνι, Χωστή και Πρασές, όπου σκότωσε αρκετούς κατοίκους και συνέλαβε δεκάδες άλλους, τους οποίους μετέφερε στον Αλικιανό.Με συνοπτικές διαδικασίες τους ανέκριναν και ανά τακτά διαστήματα, τρεις Γερμανοί στρατιώτες έπαιρναν τους άντρες σε ομάδες των δέκα και τους εκτελούσαν. Οι πηγές δεν συμφωνούν ως προς τον συνολικό αριθμό των θυμάτων, καθώς αλλού αναφέρονται 108 εκτελεσθέντες, αλλού 118, αλλού 114 και αλλού 141.

Την 1η Σεπτεμβρίου 1941 γίνεται ομαδική εκτέλεση στο οροπέδιο του Ομαλού,στα Λευκά Όρη.Αιτιολογικό ήταν η προβολή αντίστασης.Είχε προηγηθεί εκκαθαριστική επιχείριση των Γερμανών στην περιοχή για την αναζήτηση συμμάχων που δεν είχαν προλάβει να διαφύγουν.Εκτελέστηκαν 110 άνδρες μεταξύ των οποίων ήταν και Βρετανοί. 

Τα αντίποινα συνεχίστηκαν και τους επόμενους μήνες και υπολογίζεται ότι μόνο κατά το πρώτο αυτό χρονικό διάστημα εκτελέστηκαν 2.000 Κρητικοί.Συνολικά 76 πόλεις και χωριά βίωσαν τις ναζιστικές θηριωδίες.

Ο συγγραφέας Νίκος Καζαντζάκης που είχε κάνει ένα οδοιπορικό στα μαρτυρικά χωριά, σημειώνει το 1966: «Σαράντα μέρες γύριζα το περασμένο καλοκαίρι την Κρήτη, για να δω τα χωριά που γκρέμισαν κι έκαψαν οι βάρβαροι και τους άντρες και τις γυναίκες που τους έντυσαν τη μαύρη αρματωσιά του πένθους. Περίμενα ν’ ακούσω κλάματα και να δω χέρια ν’ απλώνονται να ζητούν τη βοήθεια. Και βρήκα ανυπόταχτες, απαράδοτες ψυχές και κορμιά μισόγυμνα, πεινασμένα κι αλύγιστα».

Ο Στρατής Μυριβήλης (1890-1969), στο ταξιδιωτικό του έργο Απ’ την Ελλάδα (Αθήνα, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 1956) αναφέρεται στην «απερίγραπτη παλλαϊκή εποποιία» και σημειώνει: «Η Κρήτη έκαμε τη μάχη της με τους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές, όπως μόνον η Κρήτη ξέρει να κάνει τη μάχη της. Είδε να ντουφεκίζονται πολλοί από τους ήρωές της, μερικά χωριά της να ανασκάπτουνται. Είδε τους άγριους βομβαρδισμούς των πόλεών της από χιλιάδες αεροπλάνα και τον κόρφο της Σούδας γεμάτον από βουλιαγμένα καράβια...».

Θα ακολουθήσει η εμφάνιση αντιστασιακών ομάδων στο νησί  από τους Κρητικούς που δεν θα καμφθούν από  τη σκληρότητα  των γερμανικών αντιποίνων.Οι Γερμανοί  συνειδητοποιούν ότι πρέπει να αλλάξουν τακτική για να επιβάλλουν την κυριαρχία τους.Όλα αυτά βέβαια θα είναι προσωρινά και η τακτική τους θα αλλάζει ανάλογα με τις περιστάσεις,το σίγουρο είναι ότι Κρητικοί ποτέ θα δεχτούν τον βάρβαρο κατακτητή.Θα ακολουθήσουν κι άλλα αντίποινα για δολιοφθορές,σύσταση αντιστασιακών ομάδων,εκτελέσεις δοσίλογων κ.ά.

Περιδιαβαίνοντας τα χωριά της Κρήτης,όπως πολύ σωστά και γλαφυρά περιέγραψαν με την πένα τους οι δυο μεγάλοι συγγραφείς,ο Καζαντζάκης και ο Βενέζης,ο ταξιδιώτης θα συναντήσει δεκάδες μικρά μνημεία,"θυμιατήρια" της γερμανικής θηριωδίας.Δυστυχώς και περιέργως κανένα από αυτά δεν έχει τη λαμπρότητα και προβολή των ξένων, δηλαδή του Συμμαχικού Νεκροταφείου στη Σούδα και του Γερμανικού Νεκροταφείου στο Μάλεμε.

 Καταλήγοντας πρέπει να υπογραμμιστεί ότι μέχρι και σήμερα η Γερμανία δεν έχει απολογηθεί όπως και όσο θα έπρεπε για τις πράξεις αυτές και τον ανθρώπινο πόνο  που προκάλεσε στην Κρήτη αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα και υπό αυτή την έννοια έχει αφήσει ανεξόφλητο ένα μεγάλο χρέος, ηθικό, πολιτικό και οικονομικό.