Οι Θηριωδίες των Γερμανών στην Κρήτη
Το πρωί της 20ής Μαΐου 1941, η ηγεσία της Γερμανίας ξεκίνησε την αεραποβατική επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Επιχείρηση Ερμής» για την κατάληψη της Κρήτης, ενώ είχε ήδη καταληφθεί η ηπειρωτική Ελλάδα και τα ναζιστικά στρατεύματα είχαν εισέλθει στην Αθήνα στις 27 Απριλίου. Η επιχείρηση έληξε δώδεκα μέρες μετά, στις 03:00 τα ξημερώματα της 1ης Ιουνίου, με την απομάκρυνση των τελευταίων βρετανικών πλοίων με όσους στρατιώτες μπορούσαν να μεταφέρουν και τη ναζιστική κατάληψη της Μεγαλονήσου.
Το χαρακτηριστικό στοιχείο της Μάχης της Κρήτης ήταν η «πύρρειος» γερμανική νίκη,με τις τεράστιες απώλειες της αφρόκρεμας του επίλεκτου σώματος των αλεξιπτωτιστών και την αχρήστευση ουσιαστικά του επιχειρισιακού αυτού όπλου που κατόπιν δεν χρησιμοποιήθηκε ξανά.
γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης
Η μεγαλύτερη ιδιαιτερότητα αυτής της μάχης ήταν η μαζική συμμετοχή των Κρητικών στην υπεράσπιση της ελευθερίας του τόπους.Οι Γερμανοί έντρομοι διαπίστωσαν τον ρόλο που έπαιζαν οι μη στρατολογημένοι,κάτι που δεν το είχαν συναντήσει πουθενά αλλού.Δεν περίμεναν τέτοια αντίσταση,οι πληροφορίες τους αντίθετα έλεγαν για ανεκτικότητα των ντόπιων λόγω της αντίθεσης τους στο μεταξικό καθεστώς, σημείωναν ότι ο πληθυσμός είναι άμαχος.
Πρέπει να σημειωθεί ότι την εποχή εκείνη δεν υπήρχε ακόμα κανένα από τα παρτιζάνικα κινήματα που αργότερα έκαναν την εμφάνισή τους σε αρκετές ευρωπαικές χώρες και στην Ελλάδα.Τουναντίον, η κρητική αντίσταση άρχισε άμεσα, τη στιγμή που έπεσε ο πρώτος αλεξιπτωτιστής,σε αντίθεση με άλλες χώρες όπου η αντίσταση ξεκίνησε ένα χρόνο μετά την εισβολή. Άνδρες, παιδιά,γέροι,ακόμα και γυναίκες επέδειξαν μια ανευ προηγουμένου γενναιότητα στην υπεράσπιση της ελευθερίας τους.
Η πληγωμένη τιμή των Γερμανών ενισχύθηκε από θυμό επειδή τόσοι πολλοί από τους καλύτερους στρατιώτες τους σκοτώθηκαν πριν ακόμα πατήσουν στο έδαφος.Τους Κρητικούς τους έβλεπαν με τρόμο και απέχθεια ενώ πολλοί αλεξιπτωτιστές που επέζησαν είχαν επηρεαστεί ψυχολογικά από την αντίσταση που συνάντησαν.Οι Γερμανοί σοκαρίστηκαν διπλά στη σκέψη ότι τους πολεμούσαν γυναίκες. Όταν κάποια ήταν ύποπτη,της έσκιζαν το φόρεμα στον ώμο.Αν υπήρχε μελανιά από το βάρος του όπλου ή αν κρατούσε μαχαίρι,την εκτελούσαν μαζί με τους άνδρες.
Μερικές μέρες αργότερα η απάντηση ήρθε και η «αντεκδίκηση» έγινε πράξη. Ολόκληρα κρητικά χωριά παραδόθηκαν στις φλόγες, ενώ σε άλλες περιπτώσεις πραγματοποιήθηκαν μαζικές εκτελέσεις αμάχων, ύστερα από συνοπτικές ανακρίσεις και διαδικασίες, με βάση διαταγές της γερμανικής Ανώτατης Διοίκησης. Οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής, ως αντίποινα για την αντίσταση που συνάντησαν κατά τη διάρκεια της Μάχης της Κρήτης, διέπραξαν δεκάδες εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Μόνο κατά τις πρώτες ημέρες μετά την κατάληψη της Κρήτης πραγματοποιήθηκαν περίπου τριάντα ομαδικές εκτελέσεις αμάχων και πυρπολήθηκαν χωριά, σε μια προσπάθεια τρομοκράτησης του πληθυσμού και καταστολής κάθε μορφής αντίστασης. Ανάμεσα στα χωριά που καταστράφηκαν ήταν η Κάντανος, οι Σκηνές και η Αγυιά στον νομό Χανίων, καθώς και το Αστέρι και το Άδελε στον νομό Ρεθύμνου. Οι πράξεις αυτές σημάδεψαν βαθιά τη συλλογική μνήμη της Κρήτης και αποτελούν μέχρι σήμερα σύμβολα της θυσίας και της αντίστασης του κρητικού λαού απέναντι στη ναζιστική κατοχή.
Η κλίμακα και η μεθοδικότητα των γερμανικών αντιποίνων έφτασαν σε πρωτοφανή επίπεδα. Τη σκληρότητα αυτή πυροδότησαν όχι μόνο οι βαριές απώλειες των γερμανικών αεραποβατικών δυνάμεων, αλλά και αναφορές —οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις αμφισβητήθηκαν αργότερα ή αποδείχθηκαν υπερβολικές— σχετικά με κακομεταχείριση Γερμανών αιχμαλώτων και ακρωτηριασμούς πτωμάτων. Οι αναφορές αυτές χρησιμοποιήθηκαν από τη γερμανική διοίκηση ως δικαιολογία για την επιβολή ακραίων και παραδειγματικών αντιποίνων εναντίον του άμαχου πληθυσμού της Κρήτης.
Οι μεμονωμένες ή κατά ομάδες εκτελέσεις πολιτών,υπό μορφή αντιποίνων,πιστοποιούνται σχεδόν από την πρώτη μέρα των συγκρούσεων.Από την ημέρα όμως της λήξης της μάχης οι διάσπαρτες,αυθόρμητες θα έλεγε κανείς ενέργειες,θα δώσουν τη θέση τους σε κατακόμβες.Μέσα στις επόμενες εβδομάδες είναι καταγεγραμμένες 800 περίπου εκτελέσεις και μέχρι το τέλος του 1941 θα ξεπεράσου τις 2000.Σχεδόν για κάθε νεκρό αλεξιπτωτιστή έγινα ανακρίσεις σχετικά με τον τόπο,τρόπο και από ποιον σκοτώθηκε για να βρεθούν τα άτομο ή το χωριό που θα πλήρωνε με αίμα το τιμημα.Και η απλή συμμετοχή στη μάχη,πραγματική ή πιθανή,ήταν αιτία για να οδηγηθεί κάποιος στο απόσπασμα. Ο Στουντέντ,ο διοικητής αεραποβατικης επιχείρησης ανταποκρίθηκε άμεσα, εκδίδοντας ήδη στις 31 Μαΐου 1941 διαταγή προς όλες τις γερμανικές μονάδες στην Κρήτη, στην οποία ανέφερε πως «Είναι βέβαιο ότι ο άμαχος πληθυσμός, στον οποίο περιλαμβάνονται γυναίκες και αγόρια, συμμετείχε στη μάχη, προέβη σε δολιοφθορές, ακρωτηρίασε και σκότωσε στρατιώτες. Ήρθε η ώρα της τιμωρίας για όλα αυτά τα περιστατικά, με αντίποινα και τιμωρητικές εκστρατείες που θα πρέπει να εκτελεστούν με παραδειγματικό τρόμο». Δεν περιορίστηκε στην έκδοση της διαταγής, αλλά έδωσε και παραδείγματα των μορφών που θα έπρεπε να έχουν τα αντίποινα: «1) Εκτελέσεις, 2) Πρόστιμα και Αναγκαστικές επιτάξεις, 3) Πλήρης καταστροφή των χωριών με πυρπόληση, 4) Εξόντωση του αρσενικού πληθυσμού της επίμαχης περιοχής. Όλα αυτά τα μέτρα πρέπει να ληφθούν άμεσα, αφήνοντας κατά μέρος όλες τις τυπικότητες».
Οι αποφάσεις αυτές σόκαραν κάποιους Γερμανούς αξιωματικούς,η πλειοψηφία όμως ήταν έτοιμη να τις κάνει πράξη αμέσως μετά την επικράτησή τους στο νησί.
Κοντομαρί (Χανιά) – 2 Ιουνίου 1941
Το πρωινό της 20ής Μαΐου 1941, περίπου εξακόσιοι αλεξιπτωτιστές του 3ου Τάγματος Εφόδου έπεσαν στα ανατολικά του αεροδρομίου του Μάλεμε. Δέχτηκαν σφοδρά πυρά από τους Νεοζηλανδούς υπερασπιστές, αλλά και από δεκάδες Κρητικούς άνδρες και γυναίκες, οι οποίοι αντιστάθηκαν με κάθε μέσο και τρόπο. Το αποτέλεσμα ήταν τραγικό για τους Γερμανούς: μέχρι το τέλος της ημέρας περίπου τετρακόσιοι είχαν σκοτωθεί, ανάμεσά τους σχεδόν όλοι οι αξιωματικοί του τάγματος.
Το γεγονός αυτό θα σφράγιζε τη μοίρα του γειτονικού χωριού Κοντομαρί. Οι κάτοικοί του θεωρήθηκαν από τους Γερμανούς υπεύθυνοι για τον θάνατο στρατιωτών τους κατά τις μάχες των πρώτων ημερών της εισβολής. Μετά την οριστική κατάληψη της Κρήτης, απόσπασμα του ίδιου τάγματος, με επικεφαλής έναν από τους διασωθέντες αξιωματικούς, μπήκε στο χωριό το πρωινό της 3ης Ιουνίου 1941 και, με συνοπτικές διαδικασίες, εκτέλεσε 23 άνδρες σε ελαιώνα της περιοχής.
Η εκτέλεση φωτογραφήθηκε από Γερμανό πολεμικό ανταποκριτή και οι εικόνες αυτές έγιναν διεθνές σύμβολο της ναζιστικής θηριωδίας στην κατεχόμενη Κρήτη.
Κάνδανος (Χανιά) – 3 Ιουνίου 1941
Στις 23 Μαΐου οι Γερμανοί, αφού κατέλαβαν το Καστέλι δυτικά των Χανίων, κινήθηκαν νότια προς το Σέλινο με αντικειμενικό σκοπό να φτάσουν μέχρι την Παλαιόχωρα. Η αντίσταση των χωριών της επαρχίας αποδείχθηκε ιδιαίτερα σκληρή. Στα Φλώρια και στον Κακόπετρο οι Κρητικοί προκάλεσαν σημαντικές απώλειες στους εισβολείς.
Στην προσπάθειά τους, στις 24 Μαΐου, να μπουν στην Κάνδανο, οι Γερμανοί αντιμετώπισαν ενέδρα από Κρητικούς και είχαν νέες απώλειες, περίπου 25 ανδρών. Την επόμενη ημέρα επέστρεψαν πάνοπλοι και εξοργισμένοι. Από τους γύρω λόφους άρχισαν να βάλλουν με καταιγιστικά πυρά κατά του χωριού. Κατάφεραν να διασχίσουν το φαράγγι και να μπουν στην Κάνδανο το πρωινό της 25ης Μαΐου.
Η Κάνδανος, ένα μικρό χωριό του Σελίνου Χανίων, ισοπεδώθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά από τα γερμανικά στρατεύματα ως τιμωρία για τη σθεναρή αντίσταση των κατοίκων της. Με δυναμίτιδα και εκρηκτικά καταστράφηκαν σχεδόν όλα τα κτίσματα του χωριού. Εκτελέστηκαν έξι άνδρες που βρέθηκαν εκεί, παρά την ανακοίνωση εκκένωσης που είχε προηγηθεί, ενώ άλλοι επτά, που είχαν κρυφτεί, θάφτηκαν κάτω από τα ερείπια.
Σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής υπήρχε αναρτημένη πινακίδα που ανέφερε ότι το χωριό «δεν θα ξανακατοικηθεί ποτέ». Από το 1942 και μετά, σταδιακά δόθηκε άδεια για την ανοικοδόμηση ορισμένων σπιτιών.
Μεμονωμένα αντίποινα έλαβαν χώρα με εκτελέσεις αμάχων στις 20 Μαΐου στον Σταυρωμένο Ρεθύμνου και στο Αγάκου Μετόχι, καθώς και στα Μισίρια Ρεθύμνου στις 23 και 24 Μαΐου.
Στο χωριό Κακόπετρος του νομού Χανίων, μετά την κατάληψή του, εκτελέστηκαν από τους Ναζί έξι γυναίκες και ένα βρέφος. Στο χωριό Αλικιανός Χανίων στις 24 Μαΐου εκτελέστηκαν χωρίς κανένα λόγο έξι άνδρες, ενώ στις 2 Ιουνίου εκτελέστηκαν 42 άνδρες στον περίβολο της εκκλησίας του χωριού, ορισμένοι μάλιστα θάφτηκαν ζωντανοί, με το αιτιολογικό ότι βρέθηκαν κοντά στο χωριό πτώματα αλεξιπτωτιστών.Ανάλογα γεγονότα διαδραματίστηκαν στις 2 Ιουνίου και στο χωριό Κυρτόδαμος,στο Πατελάρι και στην Αγιά Χανίων, επειδή κοντά στα χωριά βρέθηκαν ακρωτηριασμένα πτώματα αλεξιπτωτιστών.
Τη 1η Σεπτεμβρίου 1941 γίνεται ομαδική εκτέλεση στο οροπέδιο του Ομαλού,στα Λευκά Όρη.Αιτιολογικό ήταν η προβολή αντίστασης.Είχε προηγηθεί εκκαθαριστική επιχείριση των Γερμανών στην περιοχή για την αναζήτηση συμμάχων που δεν είχαν προλάβει να διαφύγουν.Εκτελέστηκαν 110 άνδρες μεταξύ των οποίων ήταν και Βρετανοί.
Τα αντίποινα συνεχίστηκαν και τους επόμενους μήνες και υπολογίζεται ότι μόνο κατά το πρώτο αυτό χρονικό διάστημα εκτελέστηκαν 2.000 Κρητικοί.Συνολικά 76 πόλεις και χωριά βίωσαν τις ναζιστικές θηριωδίες.
Ο συγγραφέας Νίκος Καζαντζάκης που είχε κάνει ένα οδοιπορικό στα μαρτυρικά χωριά, σημειώνει το 1966: «Σαράντα μέρες γύριζα το περασμένο καλοκαίρι την Κρήτη, για να δω τα χωριά που γκρέμισαν κι έκαψαν οι βάρβαροι και τους άντρες και τις γυναίκες που τους έντυσαν τη μαύρη αρματωσιά του πένθους. Περίμενα ν’ ακούσω κλάματα και να δω χέρια ν’ απλώνονται να ζητούν τη βοήθεια. Και βρήκα ανυπόταχτες, απαράδοτες ψυχές και κορμιά μισόγυμνα, πεινασμένα κι αλύγιστα».
Ο Στρατής Μυριβήλης (1890-1969), στο ταξιδιωτικό του έργο Απ’ την Ελλάδα (Αθήνα, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 1956) αναφέρεται στην «απερίγραπτη παλλαϊκή εποποιία» και σημειώνει: «Η Κρήτη έκαμε τη μάχη της με τους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές, όπως μόνον η Κρήτη ξέρει να κάνει τη μάχη της. Είδε να ντουφεκίζονται πολλοί από τους ήρωές της, μερικά χωριά της να ανασκάπτουνται. Είδε τους άγριους βομβαρδισμούς των πόλεών της από χιλιάδες αεροπλάνα και τον κόρφο της Σούδας γεμάτον από βουλιαγμένα καράβια...».
Θα ακολουθήσει η εμφάνιση αντιστασιακών ομάδων στο νησί από τους Κρητικούς που δεν θα καμφθούν από τη σκληρότητα των γερμανικών αντιποίνων.Οι Γερμανοί συνειδητοποιούν ότι πρέπει να αλλάξουν τακτική για να επιβάλλουν την κυριαρχία τους.Όλα αυτά βέβαια θα είναι προσωρινά και η τακτική τους θα αλλάζει ανάλογα με τις περιστάσεις,το σίγουρο είναι ότι Κρητικοί ποτέ θα δεχτούν τον βάρβαρο κατακτητή.Θα ακολουθήσουν κι άλλα αντίποινα για δολιοφθορές,σύσταση αντιστασιακών ομάδων,εκτελέσεις δοσίλογων κ.ά.
Περιδιαβαίνοντας τα χωριά της Κρήτης,όπως πολύ σωστά και γλαφυρά περιέγραψαν με την πένα τους οι δυο μεγάλοι συγγραφείς,ο Καζαντζάκης και ο Βενέζης,ο ταξιδιώτης θα συναντήσει δεκάδες μικρά μνημεία,"θυμιατήρια" της γερμανικής θηριωδίας.Δυστυχώς και περιέργως κανένα από αυτά δεν έχει τη λαμπρότητα και προβολή των ξένων, δηλαδή του Συμμαχικού Νεκροταφείου στη Σούδα και του Γερμανικού Νεκροταφείου στο Μάλεμε.
Καταλήγοντας πρέπει να υπογραμμιστεί ότι μέχρι και σήμερα η Γερμανία δεν έχει απολογηθεί όπως και όσο θα έπρεπε για τις πράξεις αυτές και τον ανθρώπινο πόνο που προκάλεσε στην Κρήτη αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα και υπό αυτή την έννοια έχει αφήσει ανεξόφλητο ένα μεγάλο χρέος, ηθικό, πολιτικό και οικονομικό.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου